FacebookTwitterFeed


De branche kinderboerderijen

De kinderboerderij 'om de hoek' is zo vanzelfsprekend voor veel mensen. En toch is elke kinderboerderij anders. Hoeveel kinderboerderijen zijn er eigenlijk? Hoe groot zijn ze en welke dieren worden er gehouden? Hier lees je meer over dit bijzondere fenomeen.

  1. Wat is een kinderboerderij?
  2. Hoeveel kinderboerderijen telt Nederland? 
  3. Wie beheert de kinderboerderij?
  4. Wanneer werden ze opgericht?
  5. Entree op de kinderboerderij?
  6. Wat is er allemaal te doen?
  7. Wie bezoekt de kinderboerderij?
  8. Hoeveel mensen bezoeken de kinderboerderij?
  9. Welke dieren worden gehouden?
  10. Hoeveel mensen werken er op de kinderboerderij?
  11. Meer weten?



Wat is een kinderboerderij?

Een kinderboerderij is een boerderij die openbaar toegankelijk is voor het publiek. Op de kinderboerderij worden verschillende boerderijdieren in lage aantallen gehouden. De meestgehouden dieren zijn paarden, ezels, koeien, varkens, schapen, geiten, kippen en ander pluimvee, konijnen, cavia’s en kleine knaagdieren. De kinderboerderij is erop ingericht om bezoekers kennis te laten maken met deze dieren. De maatschappelijke functie is van kinderboerderijen is recreatie, educatie, sociaal en therapeutisch. Het verschil tussen een kinderboerderij en een dierenweide is vaak subjectief: locaties bepalen zelf of ze zich dierenweide of kinderboerderij noemen. Wij maken onderscheid met de toegankelijkheid: locaties die niet toegankelijk zijn voor het (grote) publiek of beperkte openingstijden hebben, zijn dierenweides.

Kinderboerderijen en dierenweides bevinden zich meestal in grote en middelgrote steden. Ze zijn doorgaans opgericht als lokaal initiatief vanaf de jaren vijftig toen Nederland steeds verder verstedelijkte. Met als doel om kinderen en volwassen in contact te kunnen blijven brengen met de boerderijdieren en te leren waar ons voedsel vandaan komt. Door deze ontstaansgeschiedenis zijn de boerderijen zeer divers. De kinderboerderij wordt vaak beheerd door de gemeente, een stichting/ vereniging of een zorginstelling. Maar ook andere vormen zijn mogelijk. Op veel kinderboerderijen is betaald personeel aanwezig en op vrijwel alle locaties wordt gewerkt met vrijwilligers en stagiairs. Ook dagbesteding (zorg) is gebruikelijk. 


Hoeveel kinderboerderijen telt Nederland? 

Naar schatting zijn er rond de 550 tot 600 kinderboerderijen en dierenweides in Nederland. Hiervan is ongeveer 70% een kinderboerderij en 30% een dieren- of hertenweide. Het verschil tussen een kinderboerderij en dierenweide is de toegankelijkheid. Een kinderboerderij heeft ruime openingstijden en vaak een belangrijke recreatieve, sociale en educatieve functie. Een dierenweide is niet of beperkt toegankelijk voor het publiek. Dit zijn vaak dieren- of hertenweides gelegen in een wijk of zorginstelling. Het publiek kan hier omheen lopen.

Bij de vSKBN zijn meer dan 525 locaties bekend. Een actueel overzicht van deze kinderboerderijen en dierenweides is te vinden op onze website onder het kopje Waar in de buurt?’

nederland provincies 2014

Op het kaartje is de verdeling van deze publieksboerderijen in Nederland te zien per provincie. De meeste boerderijen zijn te vinden in Zuid-Holland en Noord-Holland. Dit zijn de meest dichtbevolkte gebieden van Nederland, waarbij de bevolking meer geconcentreerd in de steden woont en daardoor minder in contact komt met landbouwhuisdieren. Er is meer behoefte aan contactmogelijkheden met dieren, zoals op de kinderboerderij of dierenweide.


Wie beheert de kinderboerderij?

Weinig sectoren zijn zo divers als de publieksboerderijen. Elke kinderboerderij, dierenweide of zorginstelling heeft haar eigen ontstaansgeschiedenis. Dit resulteert erin dat er niet alleen een enorme diversiteit is onder kinderboerderijen, maar ook in de wijze van het beheer. Sommige boerderijen worden beheerd door stichtingen op de grond van de gemeente. Andere hebben het personeel in dienst van een zorginstellingen worden beheerd door een vereniging. Weer anderen werken met onderwijs- en welzijnsorganisaties samen.

beheersvorm 2014 


Wanneer werden ze opgericht?

Het is niet precies bekend wanneer de eerste kinderboerderij opgericht werd. Artis claimt dat zij in 1939 de eerste kinderboerderij geopend hebben. Landhoeve Zwieseborg in Loozen is sinds 1859 een plaats geweest waar mensen en dieren samenleven. Dat zou weleens de eerste dierenweide kunnen zijn.

Dieren- of hertenweides ontstonden al in de 19e eeuw, vaak als onderdeel van een landgoed of horende bij een park. Deze weides zijn mogelijk de voorlopers van de kinderboerderij. In de jaren ‘70 nam de groei van het aantal publieksboerderijen flink toe. Die groei is inmiddels afgenomen.

Vroeger was de kinderboerderij een plek waar kinderen vooral met dieren konden knuffelen en konden spelen. Tegenwoordig heeft een boerderij veel meer functies, maar ook veel meer verantwoordelijkheden. Zo moet elke plek veilig en verantwoord zijn. Er is veel meer kennis over zoönosen (ziektes van dier op mens). Ook worden er veel wettelijke eisen gesteld aan het houden van dieren, het werken met personeel, vrijwilligers, cliënten en het ontvangen van publiek. Daarbij is in Nederland de grond duur en weinig ruimte beschikbaar. Dit alles heeft geresulteerd in de afname van de groei van het aantal publieksboerderijen. Maar er komen nog altijd kinderboerderijen en dierenweides bij.


Entree op de kinderboerderij?

De laagdrempeligheid met de gratis toegang is een belangrijk kenmerk van de kinderboerderij. Zo is de kinderboerderij een belangrijke, lokale voorziening waar iedereen welkom is.

Van de 42 publieksboerderijen die entree vragen, vallen er 32 onder de recreatieinstellingen met een commerciële functie. Denk hierbij aan een dierentuin of een attractiepark met daarbij een kinderboerderij. De kinderboerderij of dierenweide is niet de hoofdactiviteit. Slechts 2% van de publieksboerderijen waarbij de kinderboerderij de hoofdactiviteit is, vraagt entree. Daarbij gaat het om lage bedragen van 50 cent tot enkele euro’s. Op die locaties zijn wel vaak extra voorzieningen aanwezig, zoals een speeltuin(vereniging), maisdoolhof of andere attracties.

Veel kinderboerderijen vragen wel om (vrijwillige) donateurs, sponsoring of een kleine gift in het spaarvarken.


Wat is er allemaal te doen?

Op de kinderboerderij is vaak van alles te doen. Het is een plek waar veel meer gebeurt dan alleen het knuffelen met de dieren. Veel kinderboerderijen organiseren activiteiten en bieden faciliteiten. Bij dierenweides wordt er meestal minder gedaan vanwege de beperkte openingstijden en afwezigheid van de benodigde faciliteiten.

Hieronder is te zien welke faciliteiten er op kinderboerderijen en dierenweides te vinden zijn.

  Kinderboerderij Dierenweide
Organiseren van activiteiten 89% 78%
Speeltuin  65%  37%
Lessen voor scholen 49%  28%
Horeca aanwezig  44%  18%
Kinderfeestje mogelijk  41%  17%
Educatieve tuin  27%  15%
Educatieve ruimte  27%  2%
NME op/bij het terrein  26%  7%
Verhuur van ruimtes  25%  10%
Buitenschoolse opvang  11%  5%
Dier-o-theek /uitleen  4%  7%
Kinderopvang  3%  3%

 


Wie bezoekt de kinderboerderij?

Op twee kinderboerderijen (kinderboerderij de Goudse Hofsteden in Gouda en Boerderij Wolfslaar in Breda) werd in 2013 een uitgebreid tevredenheidsonderzoek onder ruim 1500 bezoekers uitgevoerd. Dit onderzoek richt zich alleen op de ‘losse’ bezoekers en niet op scholen of groepen. Aan de hand hiervan werd het volgende bezoekersprofiel opgesteld:

De gemiddelde bezoeker is vrouwelijk, tussen de 33 en 39 jaar oud, heeft twee kinderen in de leeftijd van 1 tot 5 jaar en woont in de buurt. Ze is een reguliere bezoeker die gemiddeld elke maand de kinderboerderij bezoekt. Bij haar bezoek blijft ze tussen de 1 tot 2 uur.

De top 3 redenen voor het bezoek bestaan uit:

  • het contact met de dieren 
  • fijne buitenactiviteit
  • de speeltuin


Hoeveel bezoekers komen er?

Het aantal bezoeken aan publieksboerderijen op jaarbasis wordt niet door alle locaties bijgehouden. Sommige boerderijen maken een schatting, anderen hebben een bezoekersteller.

Op basis van de beschikbare getallen is het aantal bezoeken per boerderij gemiddeld 56.135 per jaar, variereend van 4.000 tot 175.000 bezoekers. Voor alle 530 publieksboerderijen ligt het bezoekersaantal dan op 29,3 miljoen per jaar. Omdat van slechts van een kwart van de boerderijen de (geschatte) bezoekersaantallen bekend zijn, spreken we veiligheidshalve over 25 tot 30 miljoen bezoeken per jaar. 


Welke dieren worden gehouden op de kinderboerderij?

Kinderboerderijen staan natuurlijk bekend om het houden van de landhouwhuisdieren. Met die dieren kunnen ze aan de bezoekers laten zien waar ons voedsel vandaan komt. De meeste dieren worden in kleine aantallen gehouden. Hieronder een overzicht van de dieren die gehouden worden.

Diersoort 2005 2013 2014
Paardachtigen  72% 56% 55%
Ezels zie paard 44% 43%
Runderen  42% 41% 37%
Varkens  69% 63% 60%
Schapen  93% 89% 88%
Geiten 98% 97% 97%
Herten n.b.  17% 19%
Lama/alpaca n.b.  8% 11%
Konijnen 96% 88% 86%
Cavia's en knaagdieren zie konijn 73% 70%
Kippen en ander pluimvee zie konijn 93% 95%
Watervogels n.b. 55% 57%
Siervogels/papegaaien n.b. n.b. 17%
Anders, namelijk o.a. bijen, reptielen, insecten, kat etc. n.b. 24% 18%

Als er onderscheid gemaakt wordt tussen de dieren op de kinderboerderijen en in dierenweides, dan valt op dat het grote vee met name op kinderboerderijen gehouden wordt. Op dierenweides worden vaker geiten, schapen, herten en kippen gehouden. In het document (hieronder te downloaden) wordt dit onderscheid gemaakt.


Hoeveel mensen werken er op de kinderboerderij?

Op de kinderboerderij zijn vaak enkele betaalde medewerkers in dienst. Daarnaast wordt er veel gewerkt met vrijwilligers, stagiairs en cliënten. Vanzelfsprekend zijn er meer cliënten werkzaam op boerderijen met een zorgfunctie.Bij dierenweides zien we vaker dat er gewerkt wordt met enkel vrijwilligers (uit de buurt).

Op de kinderboerderijen zijn zo'n 2.000 werknemers in dienst, zowel fulltime als parttime. Het gaat om ongeveer 1258 FTE. Daarnaast werken er zo'n 3.500 cliënten op kinderboerderijen, vaak als dagbesteding. Ook zijn er vele vrijwilligers actief, met name bij de stichtingen en verenigingen. In totaal gaat het om circa 8.000 vrijwilligers die zich inzetten voor de kinderboerderijen. 

Tenslotte is het ook mogelijk om stage te lopen op kinderboerderijen of bij een dierenweide. Bij Aequor zijn 392 leerbedrijven geregistreerd binnen de categorie 'kinderboerderij'. Hieronder vallen soms ook niet-openbare instellingen, zoals een zorgboerderij.  


Meer weten?

Hieronder kan het bestand gedownload worden. In dit bestand zijn nog enkele extra gegevens en tabellen te vinden. 

© 2017 - Vereniging Samenwerkende Kinderboerderijen Nederland
Brancheorganisatie voor kinderboerderijen